Nederland telt ruim 7.100 kerken, synagogen, moskeeën en tempels. Daarvan zijn er inmiddels zo’n 1.530 herbestemd en staan er nog eens 295 op de rol voor een nieuwe functie. Eén op de vier gebedshuizen wordt dus niet meer religieus gebruikt — en dat aandeel loopt op.
De cijfers achter de opgave
Kerkeigenaren verwachten dat er de komende tien jaar 1.800 tot 4.800 kerken hun deuren moeten sluiten. In de afgelopen zeven jaar raakten er al minstens 300 buiten gebruik. Regionaal loopt dat sterk uiteen: in Friesland alleen al worden binnen vijf tot tien jaar zo’n honderd kerkgebouwen leeg verwacht, bovenop de honderd waarvoor nu al geen bestemming te vinden is.
Achter elk van die gebouwen zit een bestuur dat een besluit moet nemen. En vrijwel elk van die besluiten begint met dezelfde vraag: wat is dit gebouw waard?
Waarom een kerk zich niet laat vergelijken
Bij een woning of een kantoor is er een markt met vergelijkbare transacties. Bij een kerkgebouw niet. Het object is vaak monumentaal, de plattegrond laat zich niet zomaar herindelen, de exploitatielasten zijn hoog en het aantal serieuze gegadigden is klein. Standaardmethodieken en geautomatiseerde modellen lopen daar stuk.
Welke waarde precies?
De vraag “wat is het waard” heeft bij religieus erfgoed geen enkel antwoord, maar meerdere — afhankelijk van het scenario:
- Voortgezet gebruik. Dan is vooral de herbouwwaarde relevant, voor de verzekering en voor het meerjarig onderhoud.
- Herbestemming. Dan draait het om de waarde ná transformatie, minus de kosten om daar te komen — inclusief wat de monumentale status wel en niet toelaat.
- Afstoten. Dan is de marktwaarde in de huidige staat aan de orde, met de reële kring van kopers als vertrekpunt.
Die drie kunnen ver uiteenlopen. Een bestuur dat maar één getal in handen heeft, neemt zijn besluit dus feitelijk zonder de alternatieven te kennen.
Wat een bestuur nodig heeft
Een bruikbare rapportage benoemt niet alleen een bedrag, maar ook de aannames eronder: welk gebruik, welke termijn, welke staat van onderhoud, welke beperkingen. Dat is wat een rapport bruikbaar maakt in overleg met een gemeente, een verzekeraar, een bisdom of een financier — en wat het overeind houdt als er discussie ontstaat.
Vragen?
Waarderingsinstituut B.V. waardeert kerken en religieus erfgoed, van herbouwwaarde tot herbestemmingsscenario. Bekijk historisch en monumentaal vastgoed, bijzonder vastgoed of strategische vastgoedwaarderingen. Neem vrijblijvend contact op.
Bronnen: Herbestemming.nl, De Erfgoedstem.